3 Financiële positie, beleid, risicobeheer en interne audit in 2023

Het bestuur kan besluiten een voorwaardelijke toeslag toe te kennen op grond van een extra mogelijkheid tot het verlenen van een toeslag die (lagere) wetgeving biedt. Van deze extra mogelijkheid kan gebruik worden gemaakt indien wordt voldaan aan de nadere voorwaarden in de (lagere) wetgeving, in aanvulling en uitzondering op hetgeen in het bovenstaande bepaald is. Evenals in 2022 bestond er in 2023 in afwijking van het reguliere indexatiebeleid van het pensioenfonds de mogelijkheid om op basis van een Algemene Maatregel van bestuur over te gaan tot het verstrekken van indexatie. Hiermee was het mogelijk om vanaf een beleidsdekkingsgraad van 105% volledige indexatie te verlenen zonder dat daarbij de eis van toekomstbestendige toeslagverlening gold. Hierdoor heeft het bestuur per 1 januari 2024 kunnen overgaan tot het verhogen van de (opgebouwde) pensioenen met 2,25%. Als de indexatiemogelijkheid op basis van de Algemene Maatregel van bestuur er niet was geweest, hadden de pensioenen slechts met 0,8% kunnen worden verhoogd.

Ieder jaar bekijkt het bestuur of de pensioenen verhoogd kunnen worden. In de jaren voor 2023 kon dat niet. Of de (opgebouwde) pensioenen verhoogd mogen worden, hangt bijvoorbeeld af van de dekkingsgraad. Die geeft aan of nu en in de toekomst de pensioenen doorbetaald kunnen worden. De dekkingsgraad was eind 2023 hoog genoeg doordat de overheid de regels had versoepeld. Daarom kon worden overgegaan tot het indexeren van de (opgebouwde) pensioenen. De afgelopen jaren heeft het pensioenfonds de prijsstijgingen niet kunnen bijhouden. Ook met deze indexering van 2,25% is minder verhoogd dan de prijsstijging.

In Nederland krijgen we een nieuw pensioenstelsel. Voor de overgang naar dit nieuwe pensioenstelsel is het belangrijk dat het pensioenfonds voldoende dekkingsgraad behoudt. Anders moeten de pensioenen misschien bij de overgang worden verlaagd. Dat heeft te maken met de nieuwe pensioenregels. Het bestuur wil een verlaging van pensioenen voorkomen. Het bestuur acht het daarom verantwoord en evenwichtig dat de pensioenen per 1 januari 2024 zijn verhoogd met 2,25%.

Effecten van de verhoging voor verschillende leeftijden
De verhoging van de pensioenen geldt voor alle deelnemers van het pensioenfonds, jong en oud. Het toeslag besluit is na een zorgvuldige afweging van de diverse belangen van alle deelnemers, met het oog op het invaren in het nieuwe pensioenstelsel, tot stand gekomen. Richting het nieuwe pensioenstelsel wil het bestuur voldoende buffers aan houden om de uitkeringen tenminste op het huidige niveau te kunnen houden in geval van tegenvallende financiële marktontwikkelingen. Bij de besluitvorming kijkt het bestuur naar de gevolgen van het besluit voor alle deelnemers. De gevolgen van deze verhoging verschillen per leeftijd. Het pensioenfonds wil overgaan naar het nieuwe pensioenstelsel, de effecten van deze verhoging voor de pensioenen zullen op het moment van invaren in het nieuwe stelsel worden meegewogen. Bij de hoogte van de indexatie is rekening gehouden met de noodzakelijke financiën van het fonds om over te kunnen gaan naar de nieuwe situatie.

1. De extra verhoging is positief voor iedereen die al pensioen krijgt (tot circa 1,0% meer pensioenresultaat ten opzichte van een lagere indexatie conform het huidige beleid). Dit komt vooral omdat ze meteen een hoger pensioen krijgen.

2. De extra verhoging is negatief voor jongere deelnemers (tot -0,4% minder pensioenresultaat ten opzichte van een lagere indexatie conform het huidige beleid). Want door de verhoging keren we nu meer geld uit. En dus hebben we minder vermogen te verdelen wanneer we overgaan naar de nieuwe pensioenregeling. Maar de jongste deelnemers kunnen nog heel lang pensioen opbouwen. Daardoor zijn de gevolgen klein voor hun pensioen.

Het is ons doel om een zo goed mogelijk pensioen te bieden aan alle deelnemers. Het bestuur vindt de verhoging zo goed verdeeld.

Algemeen
De doelstelling van het beleggingsbeleid is de ingelegde premies zo goed mogelijk te beleggen om een optimaal rendement te behalen. Hierbij spelen risico, kwaliteit en diversificatie een belangrijke rol. Uitgangspunten bij het vaststellen van de beleggingsportefeuille zijn de aard en omvang van de verplichtingen, het risicobudget en de eisen die voortvloeien uit de pensioenwetgeving.

Asset Liability Management
Om te komen tot een optimale samenstelling van de assetmix van de portefeuille op hoofdlijnen is gebruikgemaakt van de uitkomsten van een Asset Liability Management (ALM) studie. In deze studie wordt rekening gehouden met het toeslagenbeleid, het premiebeleid en de pensioenverplichtingen. Zodoende worden het beleggingsbeleid, het financieringsbeleid en het pensioenbeleid op elkaar afgestemd. In 2022 is er een ALM-studie uitgevoerd.

Kwalitatieve risicohouding financieel risico
Het bestuur van het fonds heeft een risicobewuste houding. Het fonds streeft ernaar om de nominale aanspraken waardevast na te komen. Inflatie holt de waarde van de nominale uitkeringen uit en gezien het langetermijnkarakter van pensioenen is het belangrijk dat de koopkracht van het pensioen behouden blijft. Beleggingsrisico kan acceptabel zijn in het streven naar koopkrachtbehoud, zelfs indien dit betekent dat de nominale aanspraken niet geheel kunnen worden nagekomen. 

• Het opgebouwde pensioen vormt na pensionering een belangrijke bron van inkomen voor deelnemers van het fonds.
• Er wordt gestreefd naar een stabiele premie en een stabiele opbouw.
• Bij de afweging tussen de hoogte van het opbouwpercentage en de mate van indexatie prevaleert binnen redelijke grenzen de hoogte van het opbouwpercentage.
• Het fonds streeft naar een zoveel mogelijk waardevast pensioen, dit met een minimale ambitie van 50% van de prijsindex.
• Een afgewogen balans tussen de te nemen risico’s en het naar verwachting te realiseren beleggingsrendement is noodzakelijk om op langere termijn invulling te kunnen geven aan de pensioenambitie. Voor het nastreven van de pensioenambitie is het bestuur bereid om beleggingsrisico te nemen en een beleggingsrendement na te streven dat hoger is dan de risicovrije marktrente. 
• Bij slechte economische omstandigheden acht het bestuur het uit te leggen dat volledige toekenning van toeslag niet realiseerbaar is. Het bestuur streeft ernaar kortingen op de pensioenaanspraken en –uitkeringen zoveel mogelijk te voorkomen en als uiterste middel in te zetten. Daarbij is het uitgangspunt dat eventuele kortingen worden gespreid over de maximale hersteltermijn die binnen de wettelijke kaders mogelijk is.

De risicobereidheid van het bestuur kan worden beïnvloed door de actuele financiële positie van het pensioenfonds. Periodiek wordt beoordeeld of de ambitie van de sociale partners nog haalbaar is. Het vasthouden aan een onmogelijke ambitie is immers niet zinvol. Bij de keuze voor een bepaald beleid wordt niet alleen een verwachte ontwikkeling beoordeeld maar ook scenario’s die gunstiger of minder gunstig zijn dan de verwachte ontwikkeling. De ambitie dient in de meeste scenario’s te kunnen worden behaald.

Risicobereidheid deelnemers
In 2019 is er een onderzoek geweest onder deelnemers waarin ook gekeken is naar de risicobereidheid. De uitkomsten waren vergelijkbaar met het voorgaande onderzoek uit 2014, waarbij de deelnemers aangaven het risicoprofiel bij voorkeur niet te willen verhogen. Het bestuur heeft in de communicatie richting deelnemers sinds 2017 meer aandacht gegeven aan de voorlichting over beleggingsrisico’s, o.a. door berichtgeving op de website over de gestegen kans op korten als gevolg van de gedaalde dekkingsgraad. In 2022 heeft het bestuur ten behoeve van het voorbereiden van de overgang naar de Wet toekomst pensioenen, opnieuw een onderzoek uitgevoerd naar de risicobereidheid onder deelnemers. Deze uitkomsten zijn door het bestuur en sociale partners verwerkt in de vaststelling van de risicohouding voor de fase na de overgang in het nieuwe pensioenstelsel. 

Kwantitatieve risicohouding
De kwantitatieve risicohouding wordt geconcretiseerd door de vaststelling van de volgende risicogrenzen:

• het vereist eigen vermogen voor de risicohouding voor de korte termijn, en
• het pensioenresultaat in de haalbaarheidstoets voor de risicohouding voor de lange termijn.

Deze toets is voor ieder pensioenfonds verplicht op grond van wet- en regelgeving. In de aanvangshaalbaarheidstoets die in september 2015 is uitgevoerd is de risicohouding voor de lange termijn bepaald voor verwachtingen ten aanzien van het pensioenresultaat. Bij een overschrijding vindt er een beleidsdiscussie plaats. Risicogrenzen maken het mogelijk om op een vooraf vastgelegde en objectieve manier te beoordelen of het risico hoger of lager is dan vooraf is toegestaan. Echter, bij overschrijding van risicogrenzen zal geen automatische aanpassing van beleid plaatsvinden, maar een kwalitatieve discussie, rekening houdend met de situatie en inzichten van dat moment.

Het pensioenresultaat wordt als volgt bepaald: 

Het pensioenresultaat wordt per geboortecohort vastgesteld en vervolgens op basis van gewogen aantallen vertaald naar een pensioenresultaat op fondsniveau. Bij de vaststelling van dit pensioenresultaat wordt geen rekening gehouden met nieuwe toetreders, maar wel met toekomstige opbouw en ontslag- en pensioneringskansen van de huidige actieve deelnemers.

Het bestuur heeft de volgende risicohouding (lange termijn) vastgesteld met betrekking tot het pensioenresultaat:

Ondergrens 1: Vanuit de situatie waarbij dekkingsgraad gelijk is aan vereist eigen vermogen dient de mediaan van het pensioenresultaat ten minste gelijk te zijn aan 80%.

Ondergrens 2: Vanuit de feitelijke dekkingsgraad dient de mediaan van het pensioenresultaat ten minste gelijk te zijn aan 75%.

Ondergrens 3: Vanuit de feitelijke dekkingsgraad dient de maximale afwijking ten opzichte van de mediaan in het geval van een “slechtweerscenario” (lees: 5e percentiel) 35% te bedragen. 

Het bestuur heeft de volgende risicohouding (korte termijn) vastgesteld met betrekking tot het vereist eigen vermogen: het vereist eigen vermogen afgeleid van de werkelijke assetmix van het fonds mag niet meer dan 2,5% (zowel positief als negatief) afwijken van het vereist eigen vermogen afgeleid van de strategische assetmix.

De resultaten van de haalbaarheidstoets 2023 liggen binnen de gestelde grenzen. De resultaten zijn ten opzichte van 2022 licht verslechterd. De voornaamste reden hiervoor is de hogere inflatie, die niet volledig gecompenseerd wordt door de hogere startdekkingsgraad in de haalbaarheidstoets 2023.

Het bestuur heeft de volgende risicohouding (korte termijn) vastgesteld met betrekking tot het vereist eigen vermogen: het vereist eigen vermogen, afgeleid van de werkelijke assetmix van het pensioenfonds, mag niet meer dan 2,5% (zowel positief als negatief) afwijken van het vereist eigen vermogen, afgeleid van de strategische assetmix. Per einde 2023 was de afwijking in het vereist eigen vermogen tussen strategische mix (115,4%) en feitelijke mix (115,4%) minimaal (<0,1%).

Risicoadviescommissie
De RAC ondersteunt de sleutelfunctie Risicobeheer. De houder van de sleutelfunctie Risicobeheer is tevens voorzitter van de RAC. De samenstelling, taakomschrijving, vergaderfrequentie en ondersteuning van deze commissie zijn opgenomen in het huishoudelijk reglement. De RAC bereidt formeel het risicobeleid voor en geeft gevraagd en ongevraagd advies aan het bestuur over de onderwerpen gerelateerd aan risicomanagement. Minimaal één maal per kwartaal komt deze commissie bijeen. De leden van de RAC rapporteren aan het voltallige bestuur over de benoemde aangelegenheden, uitmondend in een advies waarna het bestuur op basis van die rapportages en adviezen beslissingen kan nemen. 

‘Soft controls’ en risicobewustzijn
Ortec Finance levert ieder maand een Integraal Risicodashboard op en op kwartaalbasis een uitgebreide versie. Dit bevordert het risicobewustzijn bij bestuursleden. Daarnaast is er bij nieuwe besluitvorming op bijvoorbeeld de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel en beleggingsonderwerpen altijd ruim aandacht voor de risico-aspecten, o.a. op basis van de notities vanuit Ortec Finance. De Sleutelfunctie Risicobeheer geeft bij alle materiële bestuursbesluiten een advies vanuit risico-oogpunt.

Onafhankelijk risicomanagement binnen uitvoeringsorganisaties
Het pensioenfonds heeft een belangrijk deel van haar werkzaamheden uitbesteed aan externe partijen. De belangrijkste uitbestedingspartijen zijn de pensioenuitvoerder (TKP), fiduciair manager (GSAM), custodian (BNYM) en het onafhankelijke bestuursbureau (PBSV). In het Uitbestedingsbeleid heeft het pensioenfonds de voorwaarden vastgelegd waaraan uitbestedingspartijen moeten voldoen, inclusief eisen ten aanzien van risicomanagement. Het is gebruikelijk binnen financiële ondernemingen en andere uitvoeringsorganisaties om in de eigen organisatie tevens een functiescheiding conform het model van drie verdedigingslinies aan te houden. In lijn met het uitbestedingsbeleid van het pensioenfonds is dit ook het geval binnen de organisatie van de fiduciair manager en de pensioenuitvoerder. Daarnaast leveren de uitvoeringsorganisaties informatie aan ten behoeve van het risicomanagement, o.a. via periodieke rapportages.

Risicobereidheid
De mate waarin het fonds bereid is risico te nemen, is onder andere gebaseerd op de volgende kwalitatieve overwegingen/policies/beliefs die zijn afgestemd met de sociale partners:

• Het opgebouwde pensioen vormt na pensionering een belangrijke bron van inkomen voor deelnemers van het pensioenfonds.
  
• Er wordt gestreefd naar een stabiele premie en een stabiele opbouw.
  
• Bij de afweging tussen hoogte van het opbouwpercentage en de mate van indexatie prevaleert binnen redelijke grenzen de hoogte van het opbouwpercentage.
  
• Het pensioenfonds streeft naar een zoveel mogelijk waardevast pensioen, dit met een minimale ambitie van 50% van de prijsindex.
  
• Een afgewogen balans tussen de te nemen risico’s en het naar verwachting te realiseren beleggingsrendement is noodzakelijk om op langere termijn invulling te kunnen geven aan de pensioenambitie. Voor het nastreven van de pensioenambitie is het bestuur bereid om beleggingsrisico te nemen en een beleggingsrendement na te streven dat hoger is dan de risicovrije marktrente.
  
• Bij slechte economische omstandigheden acht het bestuur het uit te leggen dat volledige toekenning van toeslag niet realiseerbaar is. Het bestuur streeft ernaar kortingen op de pensioenaanspraken en –uitkeringen zoveel mogelijk te voorkomen en als uiterste middel in te zetten. Daarbij is het uitgangspunt dat eventuele kortingen over de maximale hersteltermijn die binnen de wettelijke kaders mogelijk is worden gespreid.
  

Tevens heeft het bestuur de volgende uitgangspunten bepaald t.a.v. de risicohouding inzake niet-financiële risico’s:

• Het bestuur streeft naar een goede reputatie en betrouwbaarheid om het draagvlak voor de uitvoering van de eigen regeling te behouden en verder te versterken. Het bestuur besteedt daarom alleen werkzaamheden uit aan integere en professionele partijen.
• Het bestuur heeft een strikte gedragscode waar verbonden personen aan gebonden zijn. Alle verbonden personen voldoen aan eisen met betrekking tot integriteit, deskundigheid en professionaliteit. Het bestuur accepteert geen risico’s met betrekking tot het niet naleven hiervan.
• Het bestuur hecht waarde aan bewustwording omtrent integriteitsrisico’s en voert daarom periodiek een uitgebreide systematische integriteitsrisicoanalyse uit (de zogenaamde ‘ SIRA’). 
• Het bestuur bewaakt en monitort de uitbestedingsrisico’s door middel van verschillende rapportages, waaronder het Integraal Risicodashboard. Het beheersen van niet-financiële risico’s gaat gepaard met kosten. De mate van beheersing wordt daarom altijd bezien in relatie tot de kosten, waarbij het bestuur geen bovenmatige risico’s accepteert.

Vanuit bovenstaande risicohouding heeft het fonds voor ieder geïdentificeerd risico is een risicobereidheid vastgesteld, die aangeeft welk restrisico het fonds voor ieder risico acceptabel acht. 

De belangrijkste risico’s (die met een score van meer dan 6, of buiten de risicobereidheid), zijn in bovenstaande tabel vetgedrukt en hieronder nader toegelicht.

• Strategisch risico: 
  Het strategisch risico betreft het risico dat het pensioenfonds om welke reden dan ook, niet in staat is haar strategische doelstellingen zoals verwoord in de missie, visie en strategie te realiseren. Een wijziging in 2023 is geweest dat het pensioenfonds in het strategische risico expliciet onderscheid maakt tussen de financiële risico’s en niet-financiële risico’s. Reden hiervoor is dat er voor het realiseren van de financiële doelstellingen van het fonds, bewust beleggingsrisico wordt genomen. Hier wordt een relatief hoge risicotolerantie gehanteerd. Voor niet-financiële doelstellingen, zoals een integere en beheerste bedrijfsvoering en de transitie naar Wtp, wordt een lage risicobereidheid gehanteerd. Dit onderscheid stelt het bestuur beter in staat te monitoren of de gerealiseerde risicobeheersing afdoende is. 

• Strategisch risico - niet-financieel:
  De niet-financiële strategische risico’s voor het pensioenfonds liggen voornamelijk op het vlak van de voorgenomen 
  transitie naar de Wtp. Dit is een groot veranderproject, zowel bij sociale partners, het pensioenfonds en de uitbestedingspartijen. In 2023 zijn er veel stappen gezet om op een adequate en beheerste manier over te gaan naar de nieuwe Solidaire premieregeling onder Wtp. Er is echter, ook in 2024, nog veel werk te verzetten, met name in inregelen van de beoogde nieuwe regeling in de systemen en de processen. De risico’s in dit project worden nauwgezet gevolgd, o.a. door frequente updates van de risico-analyses. Een groot aantal beheersmaatregelen die de beheerste transitie en uitvoering moeten borgen, dienen nog uitgevoerd te worden, omdat benodigde zaken nog niet gereed zijn. Daarom blijft het pensioenfonds voor het verdere project de risico’s monitoren en heeft het pensioenfonds specifieke go/no-go criteria en momenten gedefinieerd voor de transitie.

• Strategisch risico - Financieel: Balansrisico:
  Een belangrijk korte termijn risico is dat het pensioenfonds niet beschikt over voldoende vermogen om de pensioenverplichtingen na te kunnen komen, ook wel het solvabiliteitsrisico genoemd. Als de solvabiliteit zich negatief ontwikkelt, kan er geen of minder ruimte voor toeslagverlening zijn. In het uiterste geval kan het zelfs noodzakelijk zijn voor het pensioenfonds om pensioenaanspraken en pensioenrechten te korten. De solvabiliteit van een pensioenfonds wordt gemeten op basis van de hoogte van de dekkingsgraad van het pensioenfonds. In 2023 is de beleidsdekkingsgraad gestegen van 109,0% per 1 januari 2023 tot 115,7% per 31 december 2023. De actuele dekkingsgraad liet gedurende de eerste drie kwartalen jaar een positieve ontwikkeling zien, maar door lagere rentes daalde de actuele dekkingsgraad iets in Q4. Hierdoor is het risico van kortingen op bestaande aanspraken verder gedaald, en heeft pensioenfonds eind 2023 een gedeeltelijke toeslagverlening kunnen toekennen.  

• Renterisico: 
  Het renterisico is het risico dat de waarde van de beleggingen en de waarde van de pensioenverplichtingen veranderen als gevolg van veranderingen in de marktrente. Het pensioenfonds heeft voor de beheersing van het renterisico een staffel opgesteld, waarbij de het renterisico verder wordt afgedekt naarmate de rente stijgt. Conform het gestelde beleid heeft pensioenfonds Bakkers, als gevolg van de gestegen rente, de renteafdekking in 2023 verhoogd naar 80%. De matchingportefeuille is gericht op het afdekken van het renterisico en bestaat uit een LDI (Liability driven investing) portefeuille, bedrijfsleningen, groene obligaties (green bonds) en de hypotheekbeleggingen, alle in euro. De LDI-portefeuille wordt geheel in staatsobligaties en staatsgerelateerde obligaties belegd met een minimale kredietrating van AA van een van de bekende ratingbureaus, aangevuld met beleggingen in geldmarktinstrumenten en renteswaps met een beperkt aantal solide tegenpartijen, waarbij dagelijks onderpand wordt uitgewisseld. Daarnaast wordt bij de renteafdekking rekening gehouden met de rentegevoeligheid over verschillende looptijden. De bewaking van de renteafdekking vindt plaats op dagelijkse basis.

• Marktrisico (koersrisico):  
  Marktrisico is het risico dat de marktprijs van financiële instrumenten en effecten daalt. Dit wordt veroorzaakt door factoren die samenhangen met een individuele belegging, de uitgevende instelling of generieke factoren. Wijzigingen in marktomstandigheden hebben altijd direct invloed op het beleggingsresultaat, omdat alle beleggingen worden gewaardeerd op hun actuele waarde waarbij waardeveranderingen onmiddellijk worden verwerkt in het saldo van baten en lasten. Het nemen van marktrisico werd over 2023 beloond met een rendement ruim boven de renteontwikkeling, waardoor dit positief bijdroeg aan de ontwikkeling van de dekkingsgraad.
  
  Het pensioenfonds neemt bewust marktrisico’s omdat hier een risicopremie tegenover staat en daarmee een hoger rendement wordt verwacht dan de risicovrije rentevoet. Het koersrisico van met name de returnportefeuille (aandelen, hoogrentende obligaties, vastgoed en private equity) wordt beheerst door middel van diversificatie over verschillende beleggingscategorieën, volgens de overeengekomen beleggingsrichtlijnen. Bovendien wordt binnen elke beleggingscategorie een zorgvuldige spreiding over individuele effecten of andere beleggingsobjecten gewaarborgd, zodat de beleggingsportefeuille als geheel nooit bovenmatig wordt blootgesteld aan het koersrisico van één of enkele specifieke beleggingen. De monitoring van het koersrisico vindt plaats op dagelijkse basis door de coördinerend vermogensbeheerder (GSAM), waarbij niet alleen de actuele posities, maar ook diverse stress-scenario’s in ogenschouw worden genomen met een schatting van het risicoprofiel van de beleggingsportefeuille en van de balans van het pensioenfonds.

•  Kredietrisico:
  Het pensioenfonds neemt bewust kredietrisico door het kopen van obligaties van diverse overheden en bedrijven omdat hier een risicopremie tegenover staat en daarmee een hogere return dan de risicovrije rente wordt verwacht. Dit risico wordt onder controle gebracht door enerzijds een zorgvuldige selectie van individuele effecten, landen en ondernemingen op basis van kredietwaardigheid en verhandelbaarheid. De vastrentende waardenportefeuille is belegd in Europese staats- en staats gerelateerde leningen, Nederlandse hypotheken en bedrijfsleningen met een minimale rating van BBB. Er is een beperkte allocatie opgenomen naar hoogrentende leningen in de returnportefeuille. Er wordt voldoende spreiding in acht genomen bij de portefeuilleconstructie zodat nooit te veel schade kan worden opgelopen indien ondanks alles een uitgevende instelling toch in de problemen komt.

• Inflatierisico: 
  Inflatierisico is het risico op koopkrachtverlies en/of waardeverlies op beleggingen, als gevolg van inflatie. Na de piek in 2022 is de inflatie gedurende 2023 gedaald, maar bevindt deze zich nog steeds boven de doelstellingen van centrale banken. Dit heeft zijn weerslag gehad op de financiële markten: rentes stegen verder, doordat centrale banken hun beleidsrentes verhoogden. Een onvolledige renteafdekking is in de ogen van het pensioenfonds een beheersmaatregel tegen inflatierisico, die in 2023 heeft gewerkt. Door de gestegen dekkingsgraad is het pensioenfonds in staat geweest een toeslag op de pensioenaanspraken van 2,25% toe te kennen per 1 januari 2024. Verdere beheersing van het inflatierisico is kostbaar en gaat ten koste van de nominale zekerheid van bestaande pensioenaanspraken (kortingsrisico).

• ESG-risico: 
  ESG-risico is het risico op schade als gevolg van milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen in relatie tot de beleggingsportefeuille en het beheer daarvan. Het pensioenfonds streeft naar een gedegen beheersing van dit risico, in lijn met de gids beheersing klimaat- en milieurisico’s van DNB. Hiertoe stelt het pensioenfonds een risico-assessment en een ESG-beleid op. Het pensioenfonds heeft een klimaatactieplan opgesteld om te bepalen in hoeverre klimaatrisico’s verder kunnen worden meegewogen in de beleggingsportefeuille. Hierbij is er wel vaak sprake van een beperkte beschikbaarheid danwel kostbaarheid van data, die het moeilijker maken hier invulling aan te geven. Tevens wordt er in toenemende mate aandacht gevraagd voor biodiversiteitsrisico’s. In 2023 heeft pensioenfonds Bakkers aanvullend beleid opgesteld ten aanzien van landen (centrale overheden). Hiermee wordt het risico van het verstrekken van kapitaal aan landen die slecht scoren op het gebied van mensenrechten beperkt. ESG- risico’s ontwikkelen zich echter snel.

Wtp als belangrijkste speerpunt
Pensioenfonds Bakkers was voornemens om per 1 januari 2024 over te gaan naar de Solidaire Premieregeling onder Wtp. Hierbij geldt wel dat een beheerste transitie een expliciete voorwaarde is. Begin 2023 heeft pensioenfonds Bakkers mede hierdoor besloten de beoogde transitiedatum te verschuiven van 1 januari 2024 naar 1 januari 2025. In het tweede kwartaal van 2024 is besloten dat de transitie per 1 januari 2025 niet meer realistisch was en is besloten om te richten op 1 januari 2026 (of zoveel eerder als uit overleg met de pensioenuitvoerder volgt dat dit op beheerste en integere wijze mogelijk is). De rest van het jaar 2023 is er daarna veel aandacht geweest voor het verder uitwerken van de nieuwe pensioenregeling en het bijbehorend beleid. Dit betreft o.a. de risicohouding, strategisch beleid en compensatiemaatregelen in de transitie naar de Wtp, waarbij evenwichtigheid een belangrijk aandachtspunt is geweest.

Voor de risicobeheerfunctie resulteerde dit in een continue monitoring van de voortgang van het project, het onderhouden van de risico-analyses voor de Wtp het beoordelen van beleidsvoorstellen vanuit risico-oogpunt.

• Gelet op de complexiteit van de Wtp transitie, heeft de Sleutelfunctie Risico Management (SF RM) gekozen voor een gestructureerde aanpak, waarbij er vooraf een template is vastgesteld van punten waarop de SF RM voorstellen vanuit risico-oogpunt beoordeelt.
• De risico’s in het project WTP verschuiven op continue basis. Het Risk Self Assessment voor het project Wtp is door pensioenfonds Bakkers meermaals geüpdatet met hulp van de SF RM en ook de risico-adviescommissie heeft de voortgang en risico’s in het project consequent behandeld in haar vergaderingen.
• Datakwaliteit heeft voor de overgang naar de Wtp extra aandacht gekregen. In 2023 is pensioenfonds Bakkers in samenwerking met de pensioenuitvoeringsorganisatie (PUO) gestart met het doorlopen van het kader datakwaliteit van de Pensioenfederatie. Gelet op de risico’s die volgen uit onvoldoende datakwaliteit, neemt de SF RM een pro-actieve positie in met betrekking tot het toezien op het juist en volledig doorlopen van dit kader. 

De overgang naar de Wtp is in 2022 al geïdentificeerd als een significante wijziging in het risicoprofiel, die een Eigen Risico Beoordeling (ERB) vereist. Tegelijkertijd liep voor pensioenfonds Bakkers begin 2024 de driejaarlijkse termijn voor de reguliere Eigen Risico Beoordeling af. Gedurende 2023 is er een nieuwe ERB opgesteld, met expliciete aandacht voor het project Wtp. Omdat de implementatie van het Wtp-project nog onderhavig is, is een belangrijke uitkomst van de ERB geweest om go/no go criteria en -momenten te definiëren, om zo de beheerste transitie te borgen. De ERB is eind 2023 afgerond en ingediend bij DNB. 

...maar bestaande situatie niet vergeten
Grote verandertrajecten zoals de overgang naar de Wtp leggen een groot beslag op de capaciteit bij bestuur, adviseurs en uitvoeringspartijen, zoals de PUO (TKP). Hiermee is er een risico dat de bestaande bedrijfsvoering onvoldoende aandacht krijgt. Door vast te houden aan de bestaande evaluatiecyclus van beleidsdocumenten, wordt een adequate risicobeheersing van de going-concern situatie geborgd. 

Behaalde resultaten
In 2023 zijn o.a. de volgende zaken opgeleverd, die bijdragen aan het risicobeheer binnen pensioenfonds Bakkers.

• Beleidsmatig: periodieke evaluaties van risicobeleid, onderzoek naar mogelijke cyberverzekeringen en voorbereiding crisisoefening, ter verbetering van business continuity plan.
• Uitvoerend: oplevering van de periodieke Eigen Risico Beoordeling, inclusief een uitgebreide beoordeling van de risico’s van de overgang naar de WTP. Daarnaast reguliere updates van RSA’s conform de evaluatiekalender.
• Monitoring: 

1. IT-risico: de resultaten van de Interne Audit Informatiebeveiliging zijn besproken in de risico-adviescommissie en worden opgevolgd, in lijn met de bestuursreactie. Omdat IT-risico's een steeds belangrijkere component in het totale risicoprofiel van het pensioenfonds vormen, is in 2024 een gespecialiseerde IT-adviseur aangesteld. 
2. Uitbestedingsrisico: regulier overleg met uitbestedingspartijen over o.a. de beheersing van (onder)uitbestedings- en IT-risico door kritieke uitbestedingspartijen. 

Conclusie
Per einde 2023 acht de Sleutelfunctie Risicomanagement dat de risico’s binnen Bpf Bakkers afdoende zijn beheerst. De punten die eind 2023 als belangrijkste risico’s worden gezien, worden allen in 2024 verder opgepakt. Het is daarbij een aandachtspunt om de tijd en inspanning die geleverd wordt ten aanzien van de strategische projecten, niet ten koste te laten gaan van het reguliere risicobeheer. Beleidsmatig zal de Sleutelfunctie Risicomanagement in 2024 de bestaande lijn voortzetten. Dat wil zeggen dat zij onafhankelijk, maar actief richting geeft aan het risicobeheer binnen Bpf Bakkers, zowel op financiële als niet-financiële risico’s. In 2024 zal hierbij de nadruk liggen op de borging van een beheerste transitie naar het nieuwe pensioenstelsel en beheerste uitvoering van de regeling na transitie.